"ธรรมเหล่าใดเกิดแต่เหตุ พระตถาคตทรงแสดงเหตุ และความดับของธรรมเหล่านั้น"

"ธรรมเหล่าใดเกิดแต่เหตุ พระตถาคตทรงแสดงเหตุ และความดับของธรรมเหล่านั้น"

ธรรม ในที่นี้หมายถึงทุกสิ่งทุกอย่างที่เกิดขึ้น ไม่ได้หมายเพียงถึง "ธรรมะ"
การแก้ไขปัญหาทุกอย่างในพระพุทธศาสนานั้น จะเน้นไปที่การหาสาเหตุที่แท้จริง และดับที่สาเหตุของปัญหา โดยกระบวนการนี้เป็นไปหลักอริยสัจ 4 ได้แก่

ทุกข์ แปลว่า ความคงทนอยู่ได้ยาก (ไม่ได้แปลว่า ทุกข์กาย ทุกข์ใจ หรือ suffering)
สมุทัย แปลว่า เหตุของทุกข์
นิโรธ แปลว่า ความดับทุกข์
มรรค แปลว่า หนทางแห่งความดับทุกข์

ถ้าใครมีโอกาสได้ดูละคร (ที่สร้างมาจากชีวิตจริง) เฉลิมพระเกียรติเมื่อปีก่อนที่ทางช่อง 5 มาฉาย จะมีตัวอย่างนี้ได้ดีเลยครับ ในเรื่องนั้นมีตัวละครหนึ่งเกิดปัญหาเศรษฐกิจ จนหันหน้าไปกินเหล้าจนเงินที่มีน้อยก็หมดไปอีก ภรรยาของเค้านั้นก็เลยเปิดเทปธรรมะให้ฟังกรอกหูไปเรื่อย ๆ เกี่ยวกับอริยสัจ 4 หวังจะให้สามีเลิกกินเหล้า แล้วก็หันหน้าทำงานแก้ไขปัญหา ฝ่ายสามีก็ฟังไปแต่ก็รู้สึกรำคาญที่ภรรยาเปิดให้ฟังอยู่นั่น ถูบ้านก็เปิด อาบน้ำก็เปิด ทำกับข้าวก็เปิด

จนวันนึงวิทยุเสียเปิดไม่ได้สามีเลยบอกเมียว่า "โอ้ย แกเปิดวิทยุอยู่นั่นแหละ มันก็พังสิวะ มานี่ ๆ เอ็งเปิดมากจนข้าจำได้แล้ว จะท่องให้ฟัง" (ในขณะที่ยังเมา ๆ) พูดจบสามีก็ท่องอริยสัจ 4 ไปซ้ำไปซ้ำมา จน "ปัญญา"เกิดแล้วก็เริ่มท่องช้าลง และเริ่มคิดได้ว่า

ทุกข์ คือจน
สมุทัย คือกินเหล้า
นิโรธ คือมีเงิน ไม่จน
มรรค คือเลิกกินเหล้า

พูดแบบนี้ซ้ำไปซ้ำมาจนหยุดไป และคิดได้ในที่สุด หันหน้าทำงาน เลิกเหล้า ประหยัดเงิน จนมีธุรกิจเป็นของตัวเองอีกครั้ง


จากประสบการณ์ของผมเอง ข้อที่ถือว่ายากที่สุด ข้อ 2 สมุทัย คนส่วนมากเมื่อความทุกข์เกิด จะมองสาเหตุผิดที่ เช่น เวลาอกหัก (ความรัก/การอกหักเป็นเรื่องทนได้ยาก คืออยู่คงทนตลอดไปไม่ได้ วันนึงต้องสลายไป) ก็จะมองว่าสาเหตุคือ เราไม่ดีหรือเค้าไม่รักเรา หรืออะไรก็แล้วแต่ เลยไปแก้ปัญหาผิดที่ด้วยการไปกินยาฆ่าตัวตายเพื่อให้เค้าเห็นใจเรา ด้วยการไปตามตื้อเค้าเพื่อว่าวันนึงเค้าจะกลับมารักเรา ทั้ง ๆ ที่สาเหตุจริง ๆ ไม่ใช่ตรงนั้น แก้ผิดที่อาการอกหักมันก็เลยยังอยู่ไม่หายไป ถ้าแก้ถูกที่ปัญหาก็จะหาย ดังนั้นการหาสาเหตุให้เจอนั้นเป็นสิ่งสำคัญครับ