ปฎิจจสมุปบาท: “มีความทุกข์เพราะกิเลสครั้งหนึ่ง ก็จัดเป็นปฎิจจสมุปบาทคราวหนึ่ง

"มีความทุกข์เพราะกิเลสครั้งหนึ่ง ก็จัดเป็นปฎิจจสมุปบาทคราวหนึ่ง หรือรอบหนึ่ง และคล้ายกับมีการเกิด ๒ หน คือ เมื่ออายตนะภายนอกและภายในกระทบกัน เกิดวิญญาณขึ้นในขณะที่ประกอบอยู่ด้วยอวิชชา นี้คือการเกิดขึ้นของวิญญาณ-นามรูป-อายตนะ ซึ่งก่อนหน้านี้เหมือนกับมิได้มีเพราะกำลังหลับอยู่"

ปฎิจจสมุปบาท: หลักปฎิบัติอริยาสัจจ์ที่สมบูรณ์แบบ โดย พุทธทาสภิกขุ หน้า 14

"เรื่องปฎิจจสมุปบาทนี้มีประโยชน์ที่ทรงมุ่งหมาย คือ จะกำจัดเสียซึ่งอัตตานุทิฏฐิ หรือความสำคัญว่าตัวตรให้ชัดเจนลงไปลำพังแต่จำแนกให้เห็นว่า ขันธ์ ๕ เป็นอนัตตา อย่างนั้นอย่างนี้มันยังไม่พอ จึงต้องแสดงให้เห็นชัดด้วยลักษณาการของปฏิจจสมุปบาทขันธ์ทั้งหลายนี้ เพิ่งเกิดเมื่อมีอาการ ๑๑ อาการของปฏิจจสมุปบาทเกิดขึ้นครบถ้วย โดยหลักที่ว่า 'เพราะสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี ฯลฯ' นี้ทำให้เห็นอนัตตาชัดลงไป ทั้งที่ตัวกิเลส ตัวกรรม และตัววิบากของกรรม หรืออีกอย่างหนึ่งก็ว่า เป็นอนัตตาทั้งที่ตัวเหตุ และตัวผลตลอดไปไม่เว้นระยะ…"

ปฎิจจสมุปบาท: หลักปฎิบัติอริยาสัจจ์ที่สมบูรณ์แบบ โดย พุทธทาสภิกขุ หน้า 15